انواع مرخصی در قانون کار ایران

مقدمه در رابطه با قانون اداره کار در مورد مرخصی

از جمله مهمترین حق و حقوق هر کارمندی چه در مراکز و ادارات دولتی و چه در شرکت‌های خصوصی، گرفتن مرخصی است. بسیاری از کارمندان از این حق و حقوق خود اطلاعات کاملی ندارند، بنابراین در این مطلب به بررسی انواع مرخصی در قانون کار ایران پرداخته شده است. افرادی که به صورت پاره وقت، فریلنسر و یا ساعتی مشغول به کار هستند، مشمول این شرایط نمی‌شوند، زیرا طبق قانون وزارت کار، مشغول به کار نیستند.

مرخصی به معنای ترک کردن کار در روزهای غیر تعطیل است و از آنجایی که قانون کار از کارمندان و کارگران حمایت می‌کند، شرایط ویژه‌ای را برای آنها در نظر گرفته است. در صورتیکه کارمندان از قانون کار و مرخصی‌های خود استفاده نکنند، می‌توانند حق خرید مرخصی قانون کار را دارند و می‌توانند میزان آن را حساب کرده و مبلغ را در حقوق خود دریافت نمایند.

نحوه محاسبه مرخصی در قانون کار، فرمول خاصی دارد که کارمندان قادر به محاسبه آن نیستند و فقط حسابداران مالی شرکت می‌توانند این میزان را محاسبه کرده و در حقوق کارمند اعمال نمایند. در ادامه این مطلب به بررسی انواع مرخصی طبق قانون کار و شرایط هر نوع مرخصی پرداخته شده است.

انواع مرخصی در قانون کار ایران

انواع مرخصی در قانون کار ایران

پیش از به استخدام درآمدن در شرکت و ارگان‌های دولتی یا خصوصی می‌بایست از شرایط کار و قانون کار برای مرخصی، اطلاعات کاملی را به دست آورید تا بتوانید در زمان مناسب از این حق خود استفاده کنید. در ادامه این مطلب به بررسی انواع مختلف مرخصی‌ها در قانون کار ایران پرداخته شده است، تا با توجه به نیاز خود از آن‌ها استفاده کنید.

1-    قانون کار درباره مرخصی استحقاقی

این نوع از مرخصی نوعی مرخصی که کارمند می‌تواند بدون اینکه مبلغی از حقوق ماهیانه او کسر شود، در محل کار خود حاضر نشود. این نوع از مرخصی یکی از انواع مرخصی‌ها است که در تمام کشور و دنیا رایج است. این مرخصی دو روز و نیم در ماه نظر گرفته می‌شود  و در سال به ۲۶ روز مرخصی (۱۹۲ ساعت در سال) می‌رسد. گرفتن مرخصی استحقاقی دارای شرایط و نکات زیر است:

  1. کارفرما نمی‌تواند درتعطیلات رسمی و روز کارگر (۱۱ اردیبهشت)، کارمند خود را وادار به کار نماید (مگر در شرایط خاص و در ازای پرداخت اضافه حقوق) و این روزها جزء روزهای مرخصی استحقاقی به شمار نمی‌روند.
  2. اگر کارمند از مرخصی‌های خود استفاده نکرده باشد، پس از بازنشستگی، از کار افتادگی و یا فوت، مطالبات و حقوق کارمند در رابطه با مرخصی به او و ورثه او پرداخت خواهد شد.
  3. اگر کارمند کار خود را ترک کند، استفاده از مطالبات مربوط به مرخصی به او تعلق نخواهد گرفت.
  4. مرخصی استحقاقی در روزهای پنجشنبه تنها ۴ ساعت (نیمه وقت) است.

2-    انواع مرخصی در قانون کار ایران، مرخصی ساعتی

این نوع از مرخصی، از جمله انواع دیگر مرخصی استحقاقی به شمار می‌رود. در این مرخصی افراد به جای گرفتن یک روز کامل برای مرخصی، آن را به ساعت‌های کمتری تبدیل خواهند کرد. اگر میزان ساعت این نوع مرخصی به هشت ساعت برسد، به عنوان یک روز کامل برای مرخصی شما در نظر گرفته می‌شود. همچنین اگر مرخصی ساعتی استفاده شده در ماه بیشتر از 20 ساعت (۲.۵ روز) که حق مرخصی استحقاقی شما است، شود، به عنوان مرخصی بدون حقوق در نظر گرفته می‌شود و یا از حقوق پایان ماه شما کسر خواهد شد.

3-    انواع مرخصی قانون کار، مرخصی‌های بین التعطیلی

 این نوع از مرخصی از انواع دیگر مرخصی‌های استحقاقی است و کارمند می‌تواند از این مرخصی در صورتی که روز‌های تعطیل رسمی پشت یکدیگر باشند و تنها یک روز میان آن‌ها تعطیل باشد، استفاده کند.

انواع مرخصی در قانون کار ایران
انواع مرخصی در قانون کار ایران

4-    قانون کار درباره مرخصی استعلاجی

از دیگر انواع مرخصی در قانون کار ایران مرخصی استعلاجی است. این نوع از مرخصی در صورت بروز بیماری و مشکلات برای کارمندان استفاده می‌شود. مرخصی استعلاجی می‌بایست مورد تایید سازمان تامین اجتماعی باشد. این مرخصی دارای محدودیت نیست و مدت زمان آن با توجه به تجویز و تشخیص پزشک معالج است. هر پزشکی نمی‌تواند این نوع از مرخصی را تجویز کند و تعداد روزهای آن نیز می‌بایست با موازین و قوانین تامین اجتماعی مطابقت داشته باشد.

در دوران مرخصی استعلاجی کارمند حقوق و دستمزد خود را دریافت می‌کند (این دستمزد ۷۵ درصد حقوق او است) و برای او بیمه رد خواهد شد. طبق قانون کار در مورد مرخصی استعلاجی، این روزها جزء سابقه کاری کارمند محاسبه می‌شود. نهایت زمان مرخصی استعلاجی ۴ ماه است و اگر  کارمند بیماری صعب العلاج داشته باشد، سازمان تامین اجتماعی او را بازنشسته اعلام خواهد کرد. اگر کارمند در حین کار و محل کار دچار حادثه و مشکل شود تمام حقوق او به صورت کامل (به جای ۷۵ درصد حقوق) به او پرداخت خواهد شد.

5-    انواع مرخصی در قانون کار ایران، مرخصی بدون حقوق

  زمانی که مرخصی شما تحت هیچ یک از مرخصی‌های نامبرده در بالا نباشد، در این شرایط می توانید از مرخصی بدون حقوق استفاده کنید. مدت زمانی که برای این نوع از مرخصی مشخص شده است، حداکثر 2 سال است. هنگام مرخصی بدون حقوق شرایط و حالت کاری کارمند به صورت معلق خواهد بود تا دوران مرخصی او به اتمام برسد. در این نوع از مرخصی حق بیمه و دستمزدی به کارمند داده نمی‌شود و فقط این تضمین را به کارمند می‌دهد که پس از گذشته دوران مرخصی بدون حقوق، بتواند به کار خود بازگردد.

مواردی که می‌توان برای مرخصی بدون حقوق استفاده کرد، زایمان همسر، مشکلات خانوادگی، شرایط تحصیلی، سفرهای طولانی مدت، امور شخصی و غیره است. اگر از مرخصی بدون حقوق برای تحصیلات می‌خواهید استفاده نمایید، تا دو سال دیگر نیز می‌توانید آن را تمدید کنید.

6-    مرخصی ازدواج و فوت اقوام درجه یک

یکی دیگر از انواع مرخصی کارگران مشمول قانون کار، مرخصی ازدواج است که  شامل 3 روز مرخصی با حقوق است. در صورت فوت اقوام درجه یک، همانند پدر، مادر، فرزند و همسر نیز می‌توان از این سه روز مرخصی استفاده کرد که با نام “مرخصی فوت اقوام درجه یک” شناخته می‌شود. این مرخصی  جدا از مرخصی استحقاقی به شمار می‌رود.

7-    انواع مرخصی در قانون کار ایران، مرخصی زایمان

مرخصی زایمان که برای خانم‌های باردار است، می تواند تا ۹ ماه ادامه داشته باشد. در این مدت زمان کارمند خانم از تمام مزایای حقوقی و بیمه می‌تواند استفاده کند و این ۹ ماه در سابقه کار او حساب می‌شود. کارمندان آقا نیز می‌توانند از دو هفته مرخصی زایمان استفاده کنند. این مرخصی به صورت اجباری و تشویقی است و با حقوق است. کارمندان پس از زایمان می‌توانند با ارائه مدرک به سازمان تامین اجتماعی به کار خود بازگردند.

8-    مرخصی حج

هر کارمند و کارگری در طول دوره کار خود می‌تواند یک بار و به مدت یک ماه، از مرخصی حج استفاده کند، تا بتواند فریضه حج واجب تمتع خود را به جای آورد. اگر کارمند به ازای ۳۰ روز مرخصی نداشته باشد، مرخصی حج او به عنوان مرخصی بدون حقوق به شمار خواهد رفت.

9-    مرخصی پاس شیر

با توجه به اهمیت تغذیه نوزادان با شیر مادر، مادرانی که کودکان شیرخوار دارند، می‌توانند به مدت دو سال از یک ساعت مرخصی ساعتی برای شیر دادن به کودک خود استفاده کنند. اگر مادران دارای فرزند دوقلو باشند، این قانون برای آنها دو برابر می‌شود و می‌تواند از دو ساعت مرخصی برای شیر دادن به فرزندانشان استفاده کنند. این مرخصی می‌تواند در ابتدای ساعات کاری و یا انتهای ساعات کاری او باشد.

این مقاله را به اشتراک بگذارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

هم‌اکنون عضو خبرنامه ما شوید